Nem Tayini Nasıl Yapılır? Etüv Yöntemi ve Hesaplama
Nem tayini; gıda, yem, toprak, tahıl, ilaç hammaddesi ve plastik granül gibi pek çok üründe kalite ve raf ömrünün temel göstergesidir. Referans kabul edilen yöntem, numunenin etüvde kurutulup kaybettiği ağırlığın ölçülmesidir (gravimetrik yöntem).
Gerekenler
- Sıcaklığı kararlı bir etüv
- 0,1 mg okunabilirlikte analitik terazi
- Kapaklı cam veya alüminyum tartım kapları
- Silika jelli desikatör
Adım adım etüv yöntemi
- Boş tartım kabını etüvde kurutun, desikatörde soğutun ve tartın (m0).
- Numuneyi homojenize edip kaba koyun ve tartın (m1).
- Kabı kapağı açık şekilde, ürün standardının belirttiği sıcaklık ve sürede etüvde kurutun (örneğin birçok gıda için 103–105 °C).
- Kabı kapatıp desikatörde oda sıcaklığına kadar soğutun ve tartın.
- Kurutma–soğutma–tartım işlemini, iki tartım arasındaki fark belirlenen sınırın altına inene kadar tekrarlayın (sabit tartım). Son değer m2'dir.
Hesaplama
Nem (%) = (m1 − m2) / (m1 − m0) × 100
Kuru madde (%) = 100 − Nem (%)
Örnek: m0 = 25,1000 g, m1 = 30,1000 g, m2 = 29,4500 g ise nem = 0,6500 / 5,0000 × 100 = %13,0.
Etüv yöntemi mi, nem tayin cihazı mı?
Etüv yöntemi referans yöntemdir ve birçok numuneyi aynı anda kurutabilir, ancak saatler sürebilir. Halojen veya infrared ısıtıcılı nem tayin cihazları ise tek numunede sonucu dakikalar içinde verir; üretim hattı ve hızlı kalite kontrol için uygundur. Bu cihazların sonuçları, belirli aralıklarla etüv yöntemiyle karşılaştırılarak doğrulanmalıdır.
Sonucu bozan hatalar
- Sıcak kabı desikatörde soğutmadan tartmak,
- Numuneyi çok kalın tabaka halinde kurutmak,
- Etüvü aşırı yükleyip hava dolaşımını engellemek,
- Uçucu bileşen içeren numunelerde sıcaklığı gereğinden yüksek seçmek,
- Desikatördeki silika jelin renginin değiştiğini (doyduğunu) fark etmemek.
Numune hazırlığı
Doğru sonuç için numune, analize alınana kadar nem alışverişi yapmayan kapalı bir kapta saklanmalıdır. Taneli ürünler öğütülerek homojen hale getirilir, ancak öğütme sırasında ısınma ve nem kaybı olmaması için işlem hızlı yapılmalıdır. Analiz en az iki paralel numuneyle yapılır ve sonuçların ortalaması alınır.
Sık sorulan sorular
Kurutma sıcaklığı her numunede aynı mı?
Hayır. Ürünün standardında belirtilen sıcaklık ve süre kullanılmalıdır. Şeker oranı yüksek ürünlerde karamelleşmeyi önlemek için daha düşük sıcaklık veya vakumlu etüv kullanılır.
Sabit tartıma ne zaman ulaşılmış sayılır?
Ardışık iki tartım arasındaki fark, yöntemin belirttiği sınırın (örneğin 1 mg veya numune kütlesinin belirli bir yüzdesi) altına indiğinde.
Nem tayini ile su aktivitesi aynı şey mi?
Hayır. Nem tayini toplam su miktarını, su aktivitesi ise mikroorganizmaların kullanabileceği serbest suyu gösterir.